Ukraine – Nga và “trạng thái chiến tranh đông cứng”:

 **Ukraine – Nga và “trạng thái chiến tranh đông cứng”:

Phòng thủ chiều sâu như một hình thức chiến tranh thời gian, đạo đức và tâm lý**

Tác giả: Lê Hải

Ngày hoàn thiện: 17/12/2025

Tóm tắt luận điểm

Xung đột Ukraine – Nga đang bước vào trạng thái mà nhiều tổ chức nghiên cứu chiến lược gọi là “frozen war – frozen cost”: giao tranh giảm cường độ, không xuất hiện đột phá chiến thuật mang tính quyết định, nhưng chi phí kinh tế, xã hội và đạo đức tiếp tục tích lũy theo thời gian. Trong bối cảnh đó, việc Nga duy trì phòng thủ chiều sâu và giữ nguyên bố cục chiến trường không nên được hiểu như sự bế tắc, mà là một lựa chọn chiến lược có tính toán, đặc biệt trong chiến tranh tiêu hao dài hạn.

1. “Chiến tranh đông cứng”: bế tắc hay chủ động chiến lược?

Trong phân tích chiến tranh hiện đại, frozen war không đồng nghĩa với đình chiến hay hòa bình, mà mô tả một trạng thái trong đó:

tuyến chiến trường ổn định,

nhịp độ tác chiến giảm,

nhưng ý chí, nguồn lực và tính chính danh của các bên tiếp tục bị bào mòn.

Các phân tích của RAND Corporation và CSIS cho thấy:

trong các cuộc chiến tiêu hao, bên kiểm soát được nhịp độ và chi phí chiến tranh thường giữ lợi thế chiến lược, ngay cả khi không mở rộng lãnh thổ.

👉 Vì vậy, “đông cứng” ở cấp chiến trường không đồng nghĩa với đông cứng ở cấp quyền lực.

2. Phòng thủ chiều sâu của Nga: chiến lược vượt ra ngoài quân sự

Nga hiện duy trì hệ thống phòng thủ nhiều lớp, kết hợp:

công sự – bãi mìn – phòng ngự cơ động,

hỏa lực tầm xa,

kiểm soát không gian chiến trường.

Theo đánh giá của IISS trong The Military Balance, đây là mô hình phòng thủ phù hợp với chiến tranh tiêu hao kéo dài, nơi mục tiêu không phải là thắng nhanh mà là kéo dài bất cân xứng chi phí.

Quan trọng hơn, chiến lược này cho phép Nga:

hạn chế tổn thất nhân lực,

tránh rủi ro chính trị của các chiến dịch tấn công lớn,

sử dụng thời gian như một công cụ chiến tranh.

3. Ukraine và cấu trúc thiếu hụt chồng lấn

Phân tích chiến lược cho thấy Ukraine đang chịu áp lực trên ba tầng cấu trúc:

3.1. Tầng quân sự

thiếu đạn pháo và phòng không,

phụ thuộc viện trợ bên ngoài không ổn định.

3.2. Tầng kinh tế

ngân sách chiến tranh dựa lớn vào hỗ trợ tài chính quốc tế,

xã hội thời chiến kéo dài gây mệt mỏi hậu phương.

3.3. Tầng tâm lý – nhận thức

chiến đấu trong điều kiện thiếu thốn kéo dài,

mục tiêu chiến lược ngày càng mơ hồ trong trung hạn.

Theo các báo cáo của SIPRI và European Council on Foreign Relations, sự kết hợp của ba tầng này tạo ra hiện tượng moral attrition – bào mòn ý chí chiến đấu theo thời gian.

4. Chiến tranh tâm lý và logic “để đối phương tự suy nghĩ”

Trong học thuyết chiến tranh cổ điển và hiện đại, làm tan rã ý chí thường mang giá trị chiến lược lớn hơn việc tiêu diệt lực lượng thuần túy.

Nga không cần phải:

đánh nhanh,

chiếm thêm lãnh thổ,

hay tạo chiến thắng mang tính biểu tượng.

Thay vào đó, việc duy trì áp lực thấp nhưng liên tục khiến:

binh sĩ đối phương phải đối mặt với câu hỏi về mục đích hy sinh,

xã hội hậu phương phải gánh chi phí ngày càng nặng,

niềm tin vào tương lai chiến thắng bị xói mòn.

👉 Đây là đặc trưng của chiến tranh thời gian và nhận thức, nơi quyết định đầu hàng (nếu xảy ra) thường đến từ khủng hoảng ý nghĩa, không phải thất bại chiến thuật tức thời.

5. Vấn đề chính danh và áp lực nội tại

Trong chiến tranh kéo dài, mọi hệ thống chính trị đều chịu áp lực về tính chính danh. Việc trì hoãn bầu cử, các tranh cãi liên quan đến quản trị và tham nhũng – dù ở mức độ nào – đều góp phần tạo ra sự nghi ngờ âm ỉ trong xã hội và lực lượng vũ trang.

Cần nhấn mạnh:

đây không phải là khẳng định sự sụp đổ chính danh,

mà là nhận diện áp lực cấu trúc thường thấy trong các cuộc chiến tiêu hao dài hạn.

Chính những áp lực này mới là đối tượng của chiến tranh tâm lý, hơn là cá nhân hay biểu tượng cụ thể.

6. “Frozen war – frozen cost” như một hình thức chiến tranh đạo đức

Trong trạng thái hiện nay:

chiến trường ổn định,

nhưng chi phí đạo đức và nhận thức không ngừng tăng.

Chiến tranh vì thế dịch chuyển từ:

lãnh thổ → thời gian → tâm lý → ý chí

Bên giành ưu thế không nhất thiết là bên tiến lên,

mà là bên chịu đựng tốt hơn, lâu hơn, và ít đánh mất niềm tin hơn.

Limitations of Analysis (Giới hạn phân tích)

Hạn chế dữ liệu sơ cấp

Phân tích dựa trên báo cáo thứ cấp từ các tổ chức nghiên cứu, không có khảo sát trực tiếp tại chiến trường.

Xung đột đang diễn biến

Các kết luận mang tính động, có thể thay đổi nếu xuất hiện:

đột phá quân sự,

thay đổi lớn trong viện trợ quốc tế,

biến động chính trị nội bộ.

Phân tích chiến lược, không phán xét đạo đức

Bài viết không nhằm biện minh hay lên án bên nào, mà tập trung vào cách quyền lực vận hành trong chiến tranh kéo dài.

Kết luận

Chiến tranh Ukraine – Nga trong giai đoạn hiện nay không còn là cuộc đua lãnh thổ thuần túy, mà là cuộc cạnh tranh về thời gian, chi phí và sức chịu đựng đạo đức. Việc Nga duy trì phòng thủ chiều sâu cho thấy một cách tiếp cận chiến lược trong đó không thắng nhanh, nhưng cũng không để đối phương thoát khỏi vòng tiêu hao.

Trong dạng xung đột này, bên thua cuộc trước hết không phải bên mất đất,

mà là bên mất khả năng tin rằng sự hy sinh của mình còn mang ý nghĩa.